2.3 Cwrdd â'r pleidleiswyr

Gall pwy all bleidleisio yn y DU fod yn ddryslyd ar y dechrau. Mae'n well mynd ati fesul achos. Dyma ychydig o enghreifftiau darluniadol o sut mae cymhwysedd i bleidleisio yn amrywio yn ôl gwlad, math o etholiad, oedran a chenedligrwydd yn y DU.

Amira, 17 – Caerdydd, Cymru

Mae Amira yn 17 oed ac yn byw yng Nghaerdydd. Ganwyd Amira ym Mhacistan ac mae ganddi ddinasyddiaeth Pacistanaidd. Mae Amira eisoes wedi pleidleisio unwaith yn etholiadau'r cyngor lleol, ac mae'n bwriadu pleidleisio yn etholiad nesaf y Senedd hefyd. Yng Nghymru, gall pawb 16 oed a hŷn sy'n byw yma'n gyfreithlon, ni waeth o ble maen nhw'n dod, bleidleisio mewn etholiadau lleol a datganoledig. Gan fod Pacistan yn y Gymanwlad, bydd Amira hefyd yn gallu pleidleisio yn etholiadau Seneddol y DU, ond bydd yn rhaid iddi aros tan ei bod hi'n 18 oed i wneud hynny.

Pe bai Amira yn dod o wlad y tu allan i'r Gymanwlad, byddai hi'n dal i allu pleidleisio mewn etholiadau cyngor lleol ac etholiadau'r Senedd, ond nid mewn etholiadau seneddol y DU.

Euan, 15 – Glasgow, Yr Alban

Mae Euan yn 15 oed ac newydd gofrestru i bleidleisio am y tro cyntaf. Yng Nghymru a'r Alban, gallwch chi fynd ar y gofrestr etholiadol o 14 oed. Pan fydd yn troi'n 16 yr haf nesaf, bydd yn gallu pleidleisio mewn etholiadau cyngor lleol a Senedd yr Alban. Mae eisoes yn siarad â'i ffrindiau am y materion sydd bwysicaf iddyn nhw. Bydd yn rhaid iddo aros tan ei fod yn 18 oed i bleidleisio mewn etholiad Seneddol y DU.

Mae ei ffrind Elijah wedi symud o'r Unol Daleithiau i'r Alban yn ddiweddar ac mae ganddo ganiatâd i aros yn y DU. Pan fydd Elijah yn 16 oed bydd yn gallu pleidleisio mewn etholiadau lleol ac etholiadau Seneddol yr Alban. Gan ei fod yn ddinesydd o'r Unol Daleithiau, ni fydd Elijah yn gallu pleidleisio mewn etholiadau Seneddol y DU, ni waeth beth yw ei oedran.

Harry, 19 – Manceinion, Lloegr

Mae Harry yn 19 oed ac fe bleidleisiodd am y tro cyntaf y llynedd yn etholiadau ei gyngor lleol. Yn Lloegr, mae'n rhaid i chi fod yn 18 oed i bleidleisio mewn unrhyw etholiad, ac mae'r rheolau'n fwy llym ynghylch pwy all bleidleisio. Gall ei ffrind Sofia, sy'n dod o Sbaen, bleidleisio'n lleol hefyd, oherwydd bod Sbaen yn un o ychydig o wledydd yr UE sydd â chytundebau pleidleisio, ond ni all ei gyd-letywr Léa o Ffrainc bleidleisio o gwbl. Dim ond preswylwyr yr UE o Ddenmarc, Lwcsembwrg, Gwlad Pwyl, Portiwgal, neu Sbaen all bleidleisio mewn etholiadau lleol yn Lloegr, gan fod gan y DU gytundebau pleidleisio dwyochrog â'r gwledydd hyn.

Aoife, 18 – Belfast, Gogledd Iwerddon

Mae Aoife newydd droi’n 18 oed ac wedi pleidleisio am y tro cyntaf yn etholiadau ei chyngor lleol. Yng Ngogledd Iwerddon, rhaid i chi fod yn 18 oed i bleidleisio mewn unrhyw etholiad – lleol, Cynulliad neu Senedd y DU. Gan ei bod hi’n ddinesydd Prydeinig, gall Aoife bleidleisio ym mhob un ohonynt, gan gynnwys etholiadau cyffredinol y DU.

Mae ei chymydog, Maria, o'r Eidal ac wedi byw yn Belfast ers pedair blynedd. Mae Maria yn ei hugeiniau. Fel dinesydd yr UE, gall Maria bleidleisio mewn etholiadau lleol a Chynulliad yng Ngogledd Iwerddon, ond nid mewn etholiadau Seneddol y DU.

Ar hyn o bryd, mae angen i chi fod yn 18 oed i bleidleisio mewn etholiad Seneddol (cyffredinol) y DU, lle bynnag rydych chi'n byw – ond gallai hyn newid yn fuan os bydd y llywodraeth yn dilyn cynlluniau i ostwng yr oedran pleidleisio i 16.